phải (4)

Lao động xuất cảnh

3bJ8ncmK

Cơ khí

May

May công nghiệp

che bien nam

Nhà máy sản xuất chế biến nấm

Lắp ráp linh kiện điện tử Nhật Bản

Lắp ráp linh kiện điện tử

 
Búp bê truyền thống Nhật Bản có tên gọi Ningyo, có nghĩa đen là hình nhân. Đây là nét văn hóa truyền thống đặc sặc của đất nước Nhật Bản. 

Búp bê Nhật Bản rất đa dạng về chủng loại. Chúng mang hình thù trẻ em, một số tượng trưng cho vua chúa, chiến binh, anh hùng, nhân vật cổ tích, thượng đế, đôi khi cả ma quỷ, thậm chí cả hình những con người bình dị trong cuộc sống đời thường ở các thành phố Nhật Bản. Rất nhiều loại búp bê có nguồn gốc cổ xưa, cho tới ngày nay chúng vẫn còn được chế tạo, dùng để đặt trong lăng mộ các gia đình, tặng quà nhân dịp lễ trọng và dành cho những lễ hội kỉ niệm như Hina Matsuri (lễ hội búp bê) hay Kodomo no Hi (Tết thiếu nhi). Nhiều loại búp bê được sản xuất ở các xưởng địa phương, được bày bán bởi các lữ khách như quà lưu niệm cho các chuyến viếng thăm chùa chiền và các chuyến du lịch khác.

Lịch sử sơ khai 

Búp bê Nhật Bản là sản phẩm tiếp nối của quá trình chế tạo Dogu, một dạng hình nhân, từ thời văn hóa Jomon cổ xưa ở Nhật Bản (800-200 trước Công nguyên) và lễ tang ma Haniwa của giai đoạn văn hóa Kofun (300-600 sau Công nguyên). Chuyên gia Alan Pate cho rằng những tài liệu của các đền đài, chùa chiền có ghi lại quá trình thực hiện các búp bê cỏ để tế thần và ném xuống sông ở Ise Shrine và có từ năm thứ 3 trước Công nguyên. Nghi lễ này có thể có từ trước đó, nhưng nó là khởi nguồn của lễ hội búp bê hiện đại hoặc Hinamatsuri.

Đầu thế kỉ thứ 11, khoảng thời kì đỉnh cao của giai đoạn Heian, một vài loại búp bê cũng được chế tạo, bằng chứng được tìm thấy trong cuốn tiểu thuyết The Tale of Genji (Câu chuyện của Genji) của Lady Murasaki. Các cô gái chơi với búp bê và những ngôi nhà búp bê, phụ nữ làm những búp bê cầu an cho bọn trẻ, búp bê được dùng trong các nghi lễ tôn giáo, lấy đi những rủi ro, tội lỗi mà con người mắc phải.

Okiagari-koboshi là một loại búp bê béo tròn được làm từ giấy bồi, có từ thế kỉ thứ 14. Nó là vật mang lại may mắn, là biểu tượng của sự kiên trì bền gắn và khả năng hồi phục.

Có thể những người làm búp bê chuyên nghiệp đầu tiên là những thợ điêu khắc tại các chùa chiền, họ dùng kỹ năng tuyệt vời của mình để tạo ra những sản phẩm bằng gỗ sơn màu cho trẻ em (búp bê Saga).

Tên gọi Saga là một địa điểm gần Kyoto mà theo truyền thuyết do một viên chức cao cấp về hưu và đã làm những con búp bê này vào những năm cuối đời. Sự đặt tên này không có nghĩa những con búp bê này là một đặc sản của Saga; về sau, loại này được tạo tác và nâng cao giá trị ở Edo và sản sinh loại Edo-Saga. Nguồn gốc của những búp bê này lên tới năm 1600, đến mãi cuối thế kỷ XVll và đầu thế kỷ XVlll, kỹ thuật này mới phát triển thật sự.

Thời kỳ Edo

Suốt thời kì Edo (1603-1867), khi Nhật Bản vẫn còn xa rời các hoạt động giao thương, ở đây đã rất phát triển hai bộ phận người: những người chế tạo búp bê tài hoa và những người giàu có sẵn sàng chi những món tiền lớn cho những bộ búp bê đẹp đẽ và tinh xảo để trưng bày trong gia đình hoặc dùng làm quà tặng. Những bộ búp bê gồm 1 series những con búp bê lớn với độ tinh xảo tăng dần lên. Thương mại cạnh tranh cuối cùng đã được khuyến khích mở cửa bởi chính phủ, có nghĩa rằng những người thợ chế tác búp bê có thể bị bắt giữ hoặc trục xuất nếu vi phạm luật về chất liệu hay chiều cao.

Các loại búp bê Nhật Bản 

Búp Bê Hina: Là loại búp bê dành cho Hinamatsuri, lễ hội búp bê diễn ra vào ngày 3 tháng 3 hàng năm. Búp bê Hina có thể làm từ rất nhiều chất liệu nhưng búp bê Hina truyền thống có thân hình chóp tinh xảo, nhiều vải bọc quanh một khối hình làm bằng rơm hay gỗ, tay chạm gỗ có sơn gofun, đầu búp bê cũng được đẽo gỗ hoặc đúc khuôn và phủ sơn gofun, với cặp mắt trong (mặc dù trước năm 1850, mắt búp bê cũng được sơn hoặc phủ gofun), và tóc người hoặc tóc lụa. Một bộ đầy đủ thường có 15 búp bê, thể hiện đủ các tính cách, với các loại trang phục (dogu) mặc dù bộ cơ bản sẽ chỉ có một đôi búp bê nam-nữ, dùng để chỉ Nhật Hoàng và Hoàng Hậu.

- lsho-Nigyo(Búp bê phong tục): Là những búp bê có chủ đề phụ nữ, các thị thần, các thị đồng với những bộ kimono cắt may như y phục của những nhân vật quan trọng. Loại này chịu ảnh hưởng cái thế giới chung của Ukiyoe và có tên gọi khác là “búp bê phong tục”. Loại này được chia ra làm hai loại:

lsho Ningyo: bằng gỗ đẽo có sơn phết và mặc quần áo. Đây là loại búp bê có rất nhiều quần áo để thay đổi.

Kitsuke-Ningyo: loại búp bê có mặt và chân tay đẽo bằng gỗ và sơn bằng gofun, còn thân người thì giấu dưới bộ kimono làm bằng thanh gỗ hay giấy bồi dán quần áo lên.

Búp bê Kamo: Là những búp bê đẽo bằng gỗ mà quần áo thường làm bằng gấm, lụa .v.v. với mặt và tứ chi không sơn phết mà để nguyên màu gỗ tự nhiên. Búp bê Kamodo một thầy tu đền Kamo, Kyoto sáng tạo nên cách đây hai trăm năm. Nhờ vẻ mộc mạc, giản dị, thuần phác, loại này rất thịnh hành vào thời Tokugawa. Các búp bê này có đề tài phần lớn là những đứa trẻ trần truồng hay những con rối của sân khấu kịch Noh.

Búp bê Gosho: Theo tục lệ, những daimyo các địa phương phía tây thường tặng một món quà cho hoàng đế và các quan trong triều, khi họ đi qua Kyoto. Để trả lễ, hoàng đế hay các quan trong triều biếu lại họ một con búp bê bằng gỗ sơn gofun. Do đó có cái tên gọi là búp bê Gosho (tiếng Nhật có nghĩa là “hoàng cung”). Đặc điểm các búp bê loại này: đa số có đề tài là những đứa trẻ trần truồng, mặc dù cũng có cái mặc quần áo, thường là đầu to hơn người, với mặt mày rạng rỡ, với đôi mắt gắn thuỷ tinh nhỏ như mắt voi. Tỷ lệ ước định giữa đầu và thân là một phần hai, luôn luôn sơn trắng và bóng.

Búp bê bằng gỗ đẽo: Những con búp bê chúng ta vừa kể trên nói chung được đẽo bằng gỗ nhưng hoặc được phủ vải hoặc màu sơn gofun hay màu khác cho nên chất gỗ trở nên thứ yếu. Ngược lại, loại này làm nổi bật giá trị của gỗ đẽo, chúng cho thấy tài nghệ của nghệ nhân. Loại này thường có chủ đề là các nhân vật của sân khâu No hay của Bougaku, múa nghi lễ của triều đình.

Búp bê bằng đất nung: Là loại búp bê làm bằng đất nung có sơn màu. Nó có khắp nơi Nhật Bản. Nổi tiếng nhất là búp bê Fushimi gần Kyoto, búp bê Hakata, Kyoshu, Hananomaki, Tsutsumi và Koga phía Bắc. Loại này có rất nhiều đề tài

-  Các loại búp bê khác: Ngoài những loại búp bê kể trên ta còn có những búp bê làm bằng giấy bồi, bằng sứ, bằng kim loại bằng tre, bằng vải v.v.

Trong loại này có con được làm vào năm 1600 nhưng đa số là vào nửa cuối thế kỷ XVll. 

Các con búp bê có dây cót thuộc loại Karakun (búp bê máy trong đó có các loại búp bê của sân khấu rối Ayatsun (búp bê điều khiển)./.

 

 

Bài viết liên quan